تبلیغات
مدیریت - روش‌شناسی توماس هابز

روش‌شناسی توماس هابز

نویسنده :hengameh sharifi
تاریخ:سه شنبه 1 فروردین 1391-04:56 ب.ظ


توماس هابز دومین فیلسوف تجربی انگلستان است. وی اگر چه نزد بیکن تلمذ کرده بود، اما بیش از او به قیاس و فلسفه اولی توجه داشت. هابز فلسفه را شناخت معلول‌ها به واسطه علل آنها و شناخت علل به واسطه معلول‌ها از طریق استدلال‌های صحیح می‌دانست. از نگاه او، فلسفه یعنی تجزیه و ترکیب و این دو به جسم تعلق دارند؛ پس جز جسم نمی‌تواند موضوع فلسفه و علم باشد. هابز در میان فیلسوفان سیاسی از چند نظر شاخص به نظر می‌رسد: نخست آنکه، وی اولین رساله منظم را در علم سیاست نوشت و دوم اینکه، روش جدیدی که بر تعریف دقیق پیش‌فرض‌ها و احکام اولیه برای دستیابی به نتایج روشن و قاطع استوار بود، در مطالعات سیاسی ابداع نمود. هابز با دلیل و برهان و نه چون ماکیاولی با آوردن شاهد از داستان‌های تاریخی، از حاکمیت مطلقه دفاع نمود. وی خود را بنیان‌گذار فلسفه علم سیاست می‌دانست و بلندپروازانه می‌گفت:

«فلسفه طبیعت شاخه جوانی است، اما فلسفه جامعه از آن هم جوانتر است و عمر آن با رساله من با عنوان «شهروند» آغاز می‌شود و من این سخن را با برافروختگی می‌گویم تا انتقادکنندگان بر من بدانند که سخنانشان بر من تاثیری نگذاشته است.[1]»

روش علمی هابز در کلیت خود مبتنی بر نوعی «منطق قیاسی دقیق» است که بر اساس روی آوردن به ذهن خود‌بنیاد، بنا نهاده شده است. از نظر او، فلسفه به معنای دستگاهی صرفاً قیاسی است که بر پایه تعریف اولیه اصطلاحات و مفاهیمی که می‌‌پنداریم درست است، استدلال‌های ما را شکل می‌بخشد. سپس بر پایه آن تعاریف، به روشن نمودن مجهولات پسینی پرداخته و ما را قادر به شناخت می‌نماید.[2]

هابز در کتاب لویاتان با به کار‌گیری دقت و قطعیت احکام ریاضی در حوزه سیاست، نخستین گام را در جهت علمی نمودن سیاست بر‌می‌دارد. وی با فراگیری علم هندسه، در صدد بود دقت و قطعیت احکام آن را به یاری ریاضیات، جهت ایجاد نوعی «علم حقیقی» به کار گیرد که در آن بتوان همه امور را به ضابطه عقل و قاعده درآورد.[3]

کشف اقلیدس زندگی فکری هابز را دگرگون ساخت. هابز در چهل سالگی در یکی از کتابخانه‌های خصوصی چشمش به قضیه چهل و هفتم کتاب اول اصول هندسه اقلیدس افتاد. وقتی آن را خواند، فریاد کشید: «به خدا سوگند این غیر ممکن است!» این قضیه برای اقامه برهان به قضیه‌ای دیگر استناد کرده و آن قضیه به قضیه‌ای دیگر، و همین طور تا آخر می‌رفت تا به یک تعریف نخستین و اصول متعارف می‌رسید.[4] به این ترتیب هابز دلبسته هندسه شده و بعدها تلاش کرد از آن در نظریات خود راجع به انسان، جامعه و دولت بیشترین بهره را برگیرد.

هابز متاثر از مطالعات اقلیدس و گالیله، طبیعت را نه امری پیچیده و غامض یا راز‌آمیز؛ بلکه بی‌روح، خالی از توهم و صرفاً مادی می‌دانست که می‌بایست به زبانی ریاضی‌گونه مورد توجه قرار گیرد. او از ابتدا نظریه سیاسی خود را نظریه‌ای درباره پیکره سیاسی می‌دانست که از لحاظ وضوح و روش علمی معادل نظریه گالیله درباره اجسام فیزیکی است.

در دیدگاه هابز حیات اجتماعی بشر، توده‌ای صرف از امور واقعی ناهمساز و اتفاقی نیست؛ بلکه زندگی اجتماعی بر احکامی مبتنی است که دارای همان اعتبار عینی قضایای ریاضی بوده و مانند آنها نیز قابل اثبات هستند.[5] اما نکته‌ای که باید به آن توجه کرد این است که چنین احکامی بر پایه مشاهدات تجربی استوار نیستند؛ بلکه بیش از مشاهده، مبتنی بر قیاس هستند. هر چند مشاهدات در تحلیل نهایی جهت اثبات صحت و سقم استدلالات قیاسی به کار می‌روند.

استیلای روش‌شناسی ریاضی‌گونه در اندیشه هابز موجب می‌شود که وی علیرغم آگاه بودن از تفاوت‌های علوم طبیعی و علوم اجتماعی، احکام ریاضی را عیناً در مورد مفاهیم اجتماعی به کار‌ بندد.[6] برای نمونه وی استدلال را چیزی جز حساب کردن نمی‌داند، یعنی جمع و تفریق کردن نتایج اسم‌های عامی که برای نشانه‌گذاری و بیان اندیشه‌های خود اختیار می‌کنیم.

او متاثر از هندسه در صدد بر‌می‌آید که یک «اصل بدیهی»[7] و یا «پیش‌فرض»[8] را به عنوان مبنای منطقی دستگاه فلسفی خود قرار دهد. شاید بتوان مفهوم «صیانت نفس» را در اندیشه هابز دارای چنین موقعیتی دانست که بر اساس آن، آدمی با محاسبات عقلانی خویش درمی‌یابد که جهت رهایی از وضع طبیعی و برای حفظ جان خویش، جامعه‌ای سیاسی را بنا کند. جامعه‌ای که هنر تاسیس و حفظ آن، مستلزم کاربست قواعدی معین است و صرفاً مبتنی بر عمل و تجربه نیست.[9]

هابز فیزیک را صرفاً جهت درک پدیده‌های طبیعی به کار نمی‌برد؛ بلکه در صدد بر‌می‌آید آن را برای تبیین تمام رفتارهای انسانی به کار برد. از این رو، علوم و دانش‌های مورد استفاده در دستگاه فلسفی هابز به صورت زنجیره‌وار در جهت اهدافی خاص مورد استفاده قرار می‌گیرند و سرانجام در نوعی تلقی اندام‌وار از دولت به کار می‌روند.

بهره‌گیری از دانش روان‌شناسی در دستگاه فلسفی هابز، جایگاه مهمی دارد. او توجه به روان‌شناسی آدمی را لازمه شناخت اجتماع و دستگاه سیاست می‌داند و در آثاری نظیر «لویاتان» و «عناصر قانون»، تحلیل روان‌شناختی از طبیعت انسان را جهت ارائه درکی درست از رفتارهای آدمی مورد توجه قرار می‌دهد.[10]

هابز بر پایه تحلیلی مکانیستی و مادی از سرشت انسان، در صدد بر‌می‌آید همه وقایع را بر اساس اصل «حرکت» توضیح ‌دهد. مرکزیت و محور قرار گرفتن اصل حرکت در اندیشه سیاسی هابز، متاثر از روش‌شناسی قرن هفدهم اروپا بود که توسط گالیله مطرح شد. در این روش، جهان فیزیکی پیرامون و طبیعت انسان به عنوان یک سیستم مکانیکی ساده تلقی می‌شد که تحولات آن را می‌توان به وسیله تغییر مکان اشیا نسبت به یکدیگر، با همان قطعیت روش هندسی توضیح داده و تفسیر کرد. از این منظر، عواطف و اندیشه‌های انسان، ناشی از حرکت مغز و اندام‌های دیگر است و حیات اجتماعی نیز به همین نحو متاثر از حرکت است:

«فرضیه برجسته و روشن هابز این بود که حرکت انسان‌ها را می‌توان به اعمال دستگاه مکانیکی تقلیل داد که مرکب از اندام‌های حسی، عصب‌ها، قوه تخیل، حافظه و تعقل است و در واکنش به تاثیر اجسام بیرون از خود حرکت می‌کنند. این دستگاه به نظر هابز به معنای دقیق کلمه، خود‌جنبان نیست؛ لیکن همواره در حال حرکت است. زیرا اشیای دیگر همواره بر آن تاثیر می‌گذارند. اما این دستگاه به مفهومی نه چندان دقیق خود‌جنبان است؛ زیرا در درون خود میل یا کششی برای حفظ حرکت خویش دارد. هابز، فرض را بر وجود انگیزه‌ای درونی به ادامه حرکت قرار می‌داد و این انگیزه در اساسی‌ترین شکل خود، همان انگیزه مرگ بود.»[11]

از نگاه هابز، قلب چیزی نیست جز فنری و اعصاب چیزی نیستند جز بندهایی و مفاصل چیزی نیستند جز چرخ‌هایی که به کل بدن، چنانچه خداوند خواسته است، حرکت می‌بخشند.

مطابق دیدگاه وی، انسان نمی‌تواند اندیشه‌ای داشته باشد که تابع حواس وی نباشد. به عبارت دیگر، چیزی به نام هدف غایی یا خیر برتر که در آثار فیلسوفان اخلاقی آمده وجود ندارد؛ بلکه زندگی پیشرفت مداوم امیال از موضوعی به موضوع دیگر است، به گونه‌ای که کسب اولی راه را برای حصول دیگری هموار می‌سازد.

--------------------------------------------------------------------------------

* دانشجوی دکترا
[1] هابز، توماس (1380)، لویاتان، حسین بشیریه، تهران، نشر نی، ص 16
[2] Popkin, Richard (1979), The History of Sceptism, Berkeley: Berkeley U.P, chxi
[3] عنایت، حمید (1377)، تاریخ فلسفه سیاسی غرب (از هراکلیت تا هابز)، تهران، انتشارات زمستان، ص 203
[4] دورانت، ویل (1379)، تاریخ تمدن، جمعی از مترجمین، تهران، انتشارات انقلاب اسلامی، جلد8، ص 635
[5] کاسیرر، ارنست (1377)، اسطوره دولت، یداله موقن، تهران، نشر هرمس، ص 260- 263
[6] کاپلستون، فردریک (1370)، تاریخ فلسفه (از هابز تا هیوم)، امیرجلال‌الدین اعلم، تهران، انتشارات سروش، ص 25
[7] Axiom
[8] Pre-Assumption
[9] هابز، توماس (1380)، همان، ص 217
[10] Thomas, William (1992), Great Politics Thinkers, Oxford: Oxford University Press, pp 217-218
[11] مکفرسون در مقدمه‌ای که بر «لویاتان» هابز می‌نویسد، به این نکته اشاره می‌کند. نگاه کنید به: هابز، توماس (1380)، همان، ص 29





داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
Cialis generic
جمعه 16 آذر 1397 05:50 ق.ظ

Awesome postings, Thanks a lot!
cialis uk acquisto online cialis viagra vs cialis vs levitra only now cialis 20 mg cialis australian price cipla cialis online cialis super acti cialis flussig wow cialis tadalafil 100mg cialis kaufen wo
Buy cialis online
پنجشنبه 15 آذر 1397 10:40 ق.ظ

Awesome material. Thanks!
cialis sale online cialis kaufen cialis en 24 hora cialis 5 mg cialis for bph cialis generico in farmacia cialis kaufen how do cialis pills work cialis generique cialis name brand cheap
Cialis online
چهارشنبه 14 آذر 1397 02:25 ب.ظ

Wow loads of very good info!
buy cialis online nz how to purchase cialis on line acquistare cialis internet tadalafil cialis pas cher paris cialis 30 day trial coupon cialis super acti price cialis per pill 5 mg cialis coupon printable estudios de cialis genricos
Online cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 02:56 ق.ظ

Nicely put, Kudos!
cialis dose 30mg comprar cialis 10 espa241a cialis online nederland tadalafil cialis sans ordonnance cialis great britain cialis for daily use india cialis 100mg cost we use it 50 mg cialis dose callus
Buy generic cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 03:52 ب.ظ

Useful stuff. Many thanks.
cialis 5 mg effetti collateral cialis prezzo al pubblico click now cialis from canada where cheapest cialis ou acheter du cialis pas cher cialis qualitat cialis tablets for sale prix cialis once a da cialis generique we use it 50 mg cialis dose
buy tadalafil
سه شنبه 13 آذر 1397 04:29 ق.ظ

You reported it well!
cialis 5mg cialis 100 mg 30 tablet generic cialis soft gels cialis 5mg prix cialis pills in singapore cialis patent expiration cialis prezzo di mercato low cost cialis 20mg walgreens price for cialis side effects of cialis
Cialis online
دوشنبه 12 آذر 1397 04:21 ب.ظ

Information effectively considered!.
acquisto online cialis cialis without a doctor's prescription rx cialis para comprar cialis y deporte we choice cialis uk cost of cialis cvs cialis herbs cialis prezzo al pubblico viagra vs cialis cialis generic availability
buy cials online
دوشنبه 12 آذر 1397 04:13 ق.ظ

You have made your stand very nicely!!
cialis 5mg prix we recommend cialis best buy sialis cialis dose 30mg price cialis per pill cialis without a doctor's prescription order a sample of cialis cialis cipla best buy opinioni cialis generico tadalafil tablets
buy cialis pills
یکشنبه 11 آذر 1397 03:43 ب.ظ

You actually expressed it wonderfully.
only now cialis 20 mg tadalafil 20 mg cialis daily new zealand sialis wow look it cialis mexico recommended site cialis kanada tadalafil 5mg weblink price cialis we choice free trial of cialis only best offers 100mg cialis
buy cials online
یکشنبه 11 آذر 1397 03:52 ق.ظ

Cheers! Terrific stuff!
cialis 05 cialis billig cialis for sale south africa buying cialis on internet cialis pas cher paris cialis 20 mg cut in half buy brand cialis cheap canadian drugs generic cialis how does cialis work cialis generico
buy cheap cialis coupon
شنبه 10 آذر 1397 04:22 ب.ظ

Wonderful information. Thanks!
cialis super acti precios de cialis generico wow cialis tadalafil 100mg only now cialis 20 mg tadalafil generic cialis bula cialis 30 day sample cialis generico en mexico cialis tadalafil online cialis 30 day trial coupon
Buy cialis
شنبه 10 آذر 1397 03:29 ق.ظ

Info clearly regarded!.
cialis daily reviews purchasing cialis on the internet cialis uk generic cialis tadalafil cialis generico en mexico cialis pills price each acheter cialis kamagra wow cialis tadalafil 100mg cialis lilly tadalafi callus
buy cialis no rx
جمعه 9 آذر 1397 04:14 ب.ظ

Nicely voiced genuinely! .
cialis 20mg preis cf cialis savings card cialis 200 dollar savings card cialis venta a domicilio cialis 200 dollar savings card cialis kaufen bankberweisung when can i take another cialis opinioni cialis generico i recommend cialis generico purchasing cialis on the internet
where to buy cialis online
جمعه 9 آذر 1397 04:27 ق.ظ

Fine write ups. Thanks a lot!
cialis prezzo di mercato best generic drugs cialis cialis online napol the best site cialis tablets prezzo di cialis in bulgaria cialis 5 mg effetti collateral cialis australian price cialis 20 mg effectiveness cialis pas cher paris canadian drugs generic cialis
buy cialis usa
پنجشنبه 8 آذر 1397 05:05 ب.ظ

You explained that very well!
india cialis 100mg cost cialis alternative if a woman takes a mans cialis cialis lowest price cialis prezzo al pubblico cialis 05 cialis patent expiration buy name brand cialis on line free generic cialis cialis 5 mg funziona
Cialis 20 mg
پنجشنبه 8 آذر 1397 05:10 ق.ظ

You explained this well!
wow cialis tadalafil 100mg we recommend cheapest cialis cialis venta a domicilio cialis 100mg suppliers prix cialis once a da buy name brand cialis on line side effects of cialis online cialis cialis generique weblink price cialis
buy cialis pills online
چهارشنبه 7 آذر 1397 04:35 ب.ظ

Thank you! Lots of information.

cialis for bph generic cialis safe dosage for cialis cialis from canada miglior cialis generico miglior cialis generico cialis super kamagra buy online cialis 5mg cialis kamagra levitra cialis y deporte
Cialis generic
چهارشنبه 7 آذر 1397 04:34 ق.ظ

Kudos, Loads of data!

cialis canada on line side effects for cialis prezzo cialis a buon mercato only best offers cialis use order cialis from india cialis tadalafil online cialis prezzo di mercato canadian discount cialis preis cialis 20mg schweiz brand cialis generic
levitra 20 mg
جمعه 20 مهر 1397 04:03 ق.ظ

Appreciate it. Lots of advice.

levitra 20 mg bayer prezzo generic levitra buy levitra online buy levitra online vardenafil 20mg buy levitra 20 mg buy levitra generic levitra generic buy levitra 20 mg levitra online
buy cialis delhi
سه شنبه 10 مهر 1397 04:11 ب.ظ

You mentioned that very well.
side effects of cialis buying cialis in colombia cialis preise schweiz achat cialis en itali cialis online click now cialis from canada cuanto cuesta cialis yaho brand cialis generic cialis uk generic for cialis
buy cheap cialis on line
یکشنبه 8 مهر 1397 10:22 ق.ظ

You actually revealed this superbly.
cialis 10 doctissimo cialis en mexico precio cialis en 24 hora cialis coupon only now cialis 20 mg callus prezzo di cialis in bulgaria legalidad de comprar cialis costo in farmacia cialis cialis prices
canada online pharmacies
شنبه 31 شهریور 1397 11:47 ب.ظ

You suggested it well!
buy vistagra usa canadian online pharmacy canadian pharmacy viagra canada medication cost canadian viagra online pharmacies of canada trust pharmacy of canada canada online pharmacy online pharmacies in usa is trust pharmacy in canada legitimate
http://viagrayosale.com/
پنجشنبه 29 شهریور 1397 12:31 ق.ظ

Perfectly expressed indeed. !
cialis price thailand cialis pas cher paris order cialis from india purchase once a day cialis cialis price thailand venta de cialis canada miglior cialis generico tadalafil 20 mg cialis in sconto i recommend cialis generico
http://viagravonline.com/
سه شنبه 27 شهریور 1397 09:22 ب.ظ

You actually expressed that superbly!
low cost cialis 20mg il cialis quanto costa precios cialis peru recommended site cialis kanada american pharmacy cialis non 5 mg cialis generici cialis sale online we like it cialis price cialis 20 mg cut in half generic for cialis
canadianpharmacyonli.com
چهارشنبه 14 شهریور 1397 03:30 ق.ظ

Very good postings, Regards!
canadian pharmacy online 24 canadian pharmacy king canadian online pharmacy canadian pharmacies shipping to usa canadian pharmacies-24h canada online pharmacies medication pharmacy canada 24 canadian medications drugs for sale usa canadian online pharmacies rated
buy viagra without a prescription
سه شنبه 23 مرداد 1397 05:21 ق.ظ

This is nicely said. !
best buy for viagra usa online pharmacy buy viagra online overnight delivery online viagra no prescription buy viagra online with prescription online viagra without prescription price on viagra where to buy viagra safely online buy viagra online canadian pharmacy buy viagra generic
http://babecolate.com/buy-cialis-online-with-prescription.html
دوشنبه 22 مرداد 1397 09:05 ب.ظ

Cheers! A good amount of info!

cialis therapie cialis tadalafil online preis cialis 20mg schweiz click here to buy cialis where do you buy cialis cialis lilly tadalafi order a sample of cialis cialis bula cialis kaufen bankberweisung cialis 5 mg
chocolate
چهارشنبه 12 اردیبهشت 1397 03:20 ق.ظ
Hi colleagues, its impressive article concerning tutoringand fully defined, keep it up all the time.
Cialis 20 mg
جمعه 7 اردیبهشت 1397 10:35 ب.ظ

Nicely put, Kudos!
cialis generika in deutschland kaufen cialis taglich cialis coupons generic cialis tadalafil can i take cialis and ecstasy tadalafil 20mg order generic cialis online canadian drugs generic cialis cialis farmacias guadalajara can i take cialis and ecstasy
Cheap viagra
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 02:31 ب.ظ

Amazing quite a lot of amazing material!
viagra with prescription online where can i buy the cheapest viagra cheap generic viagra buying generic viagra online cheap generic sildenafil where can i buy viagra online is sildenafil generic sildenafil online uk buy viagra prescription viagr
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30