تبلیغات
مدیریت - رقابت‌پذیری از دیدگاه مدل الماس پورتر

رقابت‌پذیری از دیدگاه مدل الماس پورتر

نویسنده :hengameh sharifi
تاریخ:سه شنبه 1 فروردین 1391-04:58 ب.ظ


چکیده: گسترش تجارت جهانی، تغییرات سریع در الگوهای مصرف و تقاضا، انقلاب در فناوری اطلاعات و همچنین افزایش در تعداد و کیفیت رقبای محلی و بین المللی در دو دهة اخیر مفهوم رقابت‌پذیری از اهمیت ویژه ای برخوردار گشته است. لذا در این مقاله مفاهیم اصلی و اساسی رقابت‌پذیری معرفی شده و همچنین مدل الماس‌گون پورتر که یکی از
مهمترین نظریه‌های ارائه شده در زمینة رقابت‌پذیری است که در آن عوامل مختلف موثر بر رقابت پذیری دسته بندی و تفسیر شده است. علاوه بر این، برخی از انتقادات مطرح شده دربارة این مدل نیز موردتوجه قرار گرفته است.

مقدمه
فرایند جهانی شدن، به وجود آمدن سازمان‌ تجارت جهانی و یکپارچگی بازارهای جهانی، پیشرفتهای سریع و بنیادین تکنولوژیک، پیشرفت های جدید در زمینه‌ فناوری اطلاعات، افزایش تغییرات سریع در الگوهای مصرف و تقاضا، تبیین کنترل های آلودگی محیط زیست و حفظ منابع انرژی، کمبود منابع و هزینه‌های بالای آنها، چالشهایی هستند که بنگاه‌ها و صنایع مختلف در عرصة تجارت و فعالیتهای اقتصادی با آن روبرو هستند و ادامة حیات آنها، منوط به تصمیم گیری درست و به¬موقع در برابر این تغییرات است. در این میان، فرایند جهانی شدن و گسترش بازارهای مصرف و نیز افزایش تعداد رقبا و شدت رقابت، باعث اهمیت بخشیدن به مفاهیمی مانند رقابت‌پذیری شده است.این امر موجب گردیده تا بنگاه‌ها، صنایع و کشورهای مختلف در جهت ارتقای رقابت‌پذیری خود به شناسایی عوامل مؤثر بر رقابت‌پذیری و تقویت آنها تلاش کنند. بسیاری از محققان جهت توجیه و تفسیر رقابت‌پذیری و عوامل مؤثر بر آن، نظریه و مدل‌هایی را عرضه داشته اند و عوامل مؤثر بر رقابت‌پذیری را دسته بندی کرده و در قالب مدل هایی ارائه کرده اند. این نظریه‌ها و مدل‌ها نیز از تنوع نسبتا زیادی برخوردارند. اما در این میان مدل الماس‌گون مایکل پورتر از اهمیت و جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. لذا در این مقاله پس از بیان مفاهیم اولیة رقابت‌پذیری به معرفی این مدل پرداخته شده است.

زقابت پذیری
مفهوم رقابت‌پذیری
مطالعه نظریات صاحب نظران و پژوهشگران مختلف نشان می‌دهد که از رقابت‌پذیری تعریف و تعبیر واحدی وجود ندارد. اما به طور کلی می‌توان رقابت‌پذیری را قابلیتها و توانمندیهایی دانست که یک کسب و کار، صنعت، منطقه، کشور دارا هستند و می‌توانند آنها را حفظ کنند تا در عرصة رقابت بین‌المللی نرخ بازگشت بالایی را در فاکتورهای تولید ایجاد کرده و نیروی انسانی خود را در وضعیت نسبتاً بالایی قرار دهند. به عبارت دیگر، رقابت‌پذیری توانایی افزایش سهم بازار، سوددهی، رشد ارزش افزوده و ماندن در صحنه رقابت عادلانه و بین المللی برای یک دوره طولانی است.
رقابت‌پذیری در اثر ترکیبی از داراییها و فرایندها به وجود می‌آید. داراییها یا به صورت موهبتی است (مثل منابع طبیعی) و یا ساخته شده به¬وسیلة انسان است (مثل زیر ساختها) و فرایند‌ها که داراییها را به منافع اقتصادی حاصل از فروش به مشتریان تبدیل می‌کند و در نهایت موجب ایجاد رقابت‌پذیری می‌گردند. این مطالب را می توان به صورتی که در شکل (1) نشان داده شده به صورت فرمول رقابت پذیری جهانی نشان داد.
در بررسی رقابت‌پذیری می‌توان از زاویة دیگری نیز به مسئله نگریست و آن منابع ایجاد رقابت‌پذیری است. منابع ایجاد رقابت‌پذیری را می‌توان در سه دستة فناوری، سازمان و نیروی انسانی تقسیم‌بندی کرد. مزیت رقابتی حاصل از نیروی انسانی دوام و پایداری بیشتری نسبت به سایر مزیتهای رقابتی دارند و مدت زمان بیشتری لازم است تا رقبا بتوانند این مزیتهای رقابتی را تقلید کنند.
مدل الماس‌ پورتر
مایکل پورتر از استادان دانشکدة بازرگانی دانشگاه هاروارد یکی از محققان فعال در زمینه مطالعات رقابت‌پذیری است. وی در سال 1980 کتاب «استراتژی رقابتی»، در سال 1985 کتاب «مزیت رقابتی» را به رشته تحریر در آورده است. همچنین در سال 1990 کتاب «مزیت رقابتی ملت‌ها» را عرضه داشت که در آن مدل «الماس‌» (DIAMOND MODEL) در رقابت‌پذیری معرفی شده است. پورتر در این مدل همانگونه که در شکل(2) نیز مشخص شده است، رقابت‌پذیری را حاصل تعامل و

برهمکنش چهار عامل اصلی می‌داند:
1- فاکتورهای درونی؛ 2- شرایط تقاضای داخلی؛ 3- صنایع مرتبط و حمایت کننده؛ 4 - استراتژی، ساختار و رقابت.
به اعتقاد «پورتر»، این فاکتورهای چهارگانه به صورت متقابل بر یکدیگر تاثیر دارند و تغییرات در هر کدام از آنها می‌تواند بر شرایط بقیه فاکتورها مؤثر باشد[5]. علاوه بر آن، دو عامل بیرونی دولت و اتفاقات پیش‌بینی نشده نیز بر عوامل چهارگانه تأثیر غیر مستقیم دارند و از طریق تاثیر بر آنها می‌توانند در رقابت‌پذیری نیز تاثیر گذار باشند.
الف - فاکتورهای درونی: مجموعه‌ای از عوامل مؤثر در تولید کالا یا خدمات، مانند مواد اولیه، کیفیت و میزان دسترسی به آن، نیروی انسانی بدون مهارت و یا ماهر

و آموزش دیده، بهره¬وری و خلاقیت و نوآوری نیروی انسانی، زیر ساختها، مسائل تکنولوژیک، میزان سرمایه و دسترسی به آن، توانمندیها و قابلیتهای مدیریتی و ... که برای رقابت در عرصه بازارهای رقابتی ضروری است، فاکتور‌های درونی را تشکیل می‌دهند. جدول (1) یک دسته بندی از فاکتورهای درونی را نشان می‌دهد.
پورتر فاکتورهای درونی را در دو دسته تقسیم بندی می‌کند[5]:
-فاکتورهای عمومی شامل مواردی مانند مواد اولیه، انرژی، نیروی انسانی بدون مهارت خاص.
-فاکتورهای تخصصی شامل مواردی مانند نیروی انسانی ماهر و متخصص، دانش فنی پیشرفته و فناوری پیشرفته.
فاکتورهای تخصصی در مقایسه با فاکتورهای عمومی مزیت رقابتی پایدارتری را ایجاد می کند (جدول شماره یک).
ب- شرایط تقاضای داخلی: شرایط تقاضای داخلی ماهیت و چگونگی تقاضا را در بازارهای داخلی برای محصولات یک صنعت مشخص می‌کند. اندازه و رشد تقاضا در رقابت‌پذیری صنایع تاثیر بسزایی دارد. پورتر معتقد است که وجود بازار داخلی بزرگ و در حال رشد موجب تشویق سرمایه گذاران برای توسعه فناوری و بهبود بهره‌وری گردیده و این مسئله به عنوان مزیت رقابتی برای آن ملت محسوب می‌گردد. در مقابل، بازارهای داخلی کوچک که دارای رشد پایینی هستند شرکتها و صنایع را به دنبال فرصتهای صادراتی می‌کشاند[7]. تقاضای داخلی دارای دو جنبه کمی و کیفی بازار است. اندازه تقاضای داخلی حداقل مقیاس اقتصادی فعالیتهای بنگاه‌های داخلی را تعیین کرده و آنها را قادر می سازد تا از یک تقاضای پایدار برخوردار گردند. اما باید توجه داشت که منافع اصلی تقاضای داخلی در رقابت‌پذیری از دیدگاه کیفی است. انتظارات مشتریان از کیفیت محصولات و خدمات می‌تواند انگیزه‌ای برای افزایش قدرت رقابت‌پذیری یک کسب و کار گردد [1] و به عنوان محرکی قدرتمند در جهت توسعه و ارتقای رقابت‌پذیری بنگاه‌ها و حتی از دید کلان رقابت‌پذیری کشورها گردد.
ج- صنایع مرتبط و حمایت کننده: صنایع مرتبط و حمایت کننده می تواند شامل تأمین کنندگان مواد اولیه یا تجهیزات و ابزارآلات، توزیع کنندگان و فروشندگان، سیستم‌های توزیع محصول، موسسات تحقیقاتی، سرویس‌های مالی مانند بانک‌ها و بورس اوراق بهادار، سیستم‌های حمل و نقل، دانشگاه‌ها، مراکز و مؤسسات تحقیقاتی و صنایعی باشد که از یک نوع فناوری، مواد اولیه و امکانات آزمایشگاهی استفاده می‌کنند. ارتباط و همکاری با این صنایع و مراکز در توسعه سطح محصولات و خدمات و بهبود آنها و در نهایت ارتقای رقابت‌پذیری مؤثر است.
د- استراتژی، ساختار و رقابت: شرایطی که طبیعت و جوهره رقابت را در سطح کلان اجتماع تحت کنترل دارد و همچنین راه و روشی که بنگاه‌ها و سازمانها تأسیس، سازماندهی و مدیریت می‌شوند بر رقابت‌پذیری تأثیر بسزایی دارد. بنابراین، ساختار و استراتژی‌هایی که برای مدیریت و راهبری یک بنگاه یا صنعت تدوین و اجرا می‌گردد، تاثیری مستقیم بر عملکرد و رقابت‌پذیری آن دارد. پورتر به منظور ایجاد مزیتهای رقابتی، استراتژی‌های عمومی را پیشنهاد می کند. بر اساس این استراتژی‌ها یک کسب و کار از دو راه می‌تواند برای خود مزیت رقابتی ایجاد کرده و موقعیت رقابتی خود را بهبود ببخشد:
- ارائه کالا و یا خدمات با هزینة کمتر (مزیت هزینه‌ای)؛
- ارائه کالا و خدمات متنوع با ویژگی‌های متمایز (مزیت تمایز).
هر یک از این استراتژی‌ها می‌تواند توسط بنگاه‌ها اعمال گردد و یا تنها بخشی از آن را پوشش دهند. هر یک از این استراتژی‌ها موقعیت رقابتی خاصی را برای بنگاه ایجاد می‌کند.
علاوه بر این، پورتر ماهیت و میزان رقابت در هر محیط صنعتی را به مجموعه‌ای از پنج نیروی مختلف که در شکل(3) مشخص شده¬اند، وابسته می‌داند و معتقد است که با افزایش تعداد رقبا و شدت یافتن رقابت بین این نیروهای پنج گانه، رقابت‌پذیری کل صنعت و به تبع آن کل کشور افزایش خواهد یافت. دلیل این مسئله را می‌توان در تلاش متقابل رقبا برای افزایش کیفیت و یا کاهش هزینه‌های محصولات و یا خدمات برای کسب رضایت مشتریان دانست که در نهایت موجب افزایش سطح استانداردهای زندگی و رضایت¬مندی بیشتر در مشتریان خواهد شد.
ه – دولت: دولت به عنوان یک نیروی عمده، همواره در رقابت‌پذیری مؤثر است و با مداخله خود در امور مختلف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و اعمال قوانین و مقررات بر رقابت‌پذیری تأثیر مثبت و حتی منفی داشته است. سیاستهای پولی، مالی و بازرگانی و قوانین مالیاتی، سیاستهای حمایتی، سیاستهای اداری و تشکیلاتی، قوانین مربوط به صادرات و واردات، نرخ ارز، حجم پول و نرخ بهره، تورم، هزینه‌های دولت و تصمیم‌گیریهای دیگر در سطح اقتصاد خرد و کلان، توافقهای رسمی و غیر رسمی مقامات سیاسی، برقراری یا توسعه روابط سیاسی تجاری و یا قطع روابط اقتصادی- تجاری با سایرکشورها از جمله بارزترین عوامل تأثیر گذار بر رقابت‌پذیری بنگاه‌ها، صنایع و کشورها هستند که به طور مستقیم با دولتها درارتباطند.
و- اتفاقات پیش‌بینی نشده: اتفاقات پیش‌بینی نشده حوادث و مسائلی هستند که بر رقابت‌پذیری تأثیر- مثبت و یا منفی- داشته ولی به صورت تصادفی و خارج از کنترل بنگاه‌ها، صنایع و حتی دولتها رخ می‌دهند. حوادث غیر مترقبه، جنگ، تحریمهای اقتصادی، شوک‌های نفتی، بحرانهای اقتصادی- سیاسی و یا نوآوریهای عمیق تکنولوژیک نمونه¬ای از اتفاقات پیش‌بینی نشده هستند.
نقدی بر مدل الماس‌پورتر
مدل الماس‌پورتر اگر چه یکی از موفق‌‌ترین مدل‌های ارائه شده در زمینة رقابت‌پذیری است و بسیاری از تحقیقات بر پایة این مدل پایه‌ریزی شده‌اند، ولی مدل مزبور عوامل مؤثر بر رقابت‌پذیری را تنها محدود به محیط داخلی یک کشور می‌داند و از تحرک و جابه جایی منابع و عوامل گوناگون تولید مانند سرمایه، نیروی انسانی، فناوری، دانش فنی، تحقیق و توسعه در سطح جهانی و بین‌المللی، به‌خصوص توسط سرمایه گذاریهای مستقیم خارجی و شرکتهای چند ملیتی غفلت کرده است. علاوه بر این، دگرگونیهای بین‌المللی و شرایط سیاسی- اقتصادی جهانی نیز رقابت‌پذیری کشورها را تحت تاثیر قرار می‌دهد. از سوی دیگر، علاوه بر شرایط تقاضای درونی یک کشور بازارهای جهانی و تقاضای بین‌المللی و پتانسیل‌های موجود برای صادرات نیز در رقابت‌پذیری مؤثرند. این مسئله بویژه با گسترش تجارت جهانی اهمیت فراونی یافته است. علاوه بر این، دولتها در اقتصادهای نسبتا کوچک و کشورهای توسعه نیافته که بخش عمده‌ای از فعالیتهای اقتصادی در آنها در اختیار دولت است، نقش تعیین کننده‌تری در رقابت پذیری دارا هستند. این

موارد موجب گردیده تا توسط صاحب نظران اصلاحاتی در مدل الماس‌ پورتر صورت گیرد که نتیجة آن معرفی مدلهای دیگری مانند «مدل الماس‌ مضاعف» و بعد از آن مدل الماس‌مضاعف تعمیم یافته، گردیده است[3] که در آنها توجه بیشتری به مسائل بین‌المللی و تاثیر سایر کشورها بر رقابت‌پذیری یک کشور و صنایع موجود در آن شده است.

نتیجه گیری
رقابت‌پذیری قابلیتها و توانمندیهایی است که یک کسب و کار، صنعت، منطقه، کشور دارا هستند و می‌توانند آنها را حفظ کنند تا در عرصة رقابت بین المللی نرخ بازگشت بالایی را در فاکتورهای تولید ایجاد کرده و نیروی انسانی خود را در وضعیت نسبتاً بالایی قرار دهند، به منظور نظریه‌ها و مدل‌ها نیز از تنوعی جهت توجیه و تفسیر رقابت‌پذیری و دسته بندی آن ارائه شده است که در میان آنها مدل الماس‌ پورتر از اهمیت و جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. بر اساس این مدل، چهار عامل اصلی فاکتورهای درونی، شرایط تقاضای داخلی، صنایع مرتبط و حمایت کننده و همچنین استراتژی، ساختار و رقابت بر رقابت‌پذیری کشورها و همچنین صنایع مختلف آن تاثیر مستقیم دارند. علاوه بر این، دو عامل دولت و اتفاقات پیش‌بینی نشده نیز به صورت غیر مستقیم بر رقابت‌پذیری مؤثر هستند. اگر چه این مدل پایه و اساس بسیاری از مطالعات در سراسر جهان قرار گرفته و مورد توجه بسیار از پژوهشگران بوده است ولی در مجموع دارای نقاط ضعفی نیز هست که از آن جمله می‌توان عدم تاکید بر مسایل بین المللی و بازارهای جهانی و نیز در نظر نگرفتن جابه جایی عوامل تولید از طریق شرکتهای چند ملیتی و سرمایه گذاری مستقیم خارجی یاد کرد. علاوه بر این، دولت در کشورهای توسعه نیافته نقشی فراتر از تاثیر غیر مستقیم دارد. لذا لازم است در بررسی رقابت‌پذیری بر اساس مدل الماس‌پورتر این موارد نیز مد نظر قرار گرفته شود.
منابع و مآخذ

1-Kim, C. "A model development for measuring global competitiveness of the tourism industry in the Asia-pacific region", Korea Institute For International Economic Policy, 2002
2-Man, Thomas W.Y. and Lau, T. and Chan, K.F., "The competitiveness of small and medium enterprises A conceptualization with focus on entrepreneurial competencies", Journal of Business Venturing 17, 2002, pp. 123–142
3-Moon, H.C., Rugman, A. M. and Verbeke, A., "A generalized double diamond approach to the global competitiveness of Korea and Singapore", International Business Review 7, 1998, pp. 135–150
4-Porter, Michael E., "Competitive Advantage: creating and sustaining superior performance", New York: The Free Press. 1985
5-Porter, Michael E., "The Competitive Advantage of Nations" , New York: The Free Press, 1990
6-Thompson, J.L, " Strategic Management ", Thomson Learning, fourth edition, 2001

-7 عباس زادة شهانقی، لیلا، «بررسی عوامل مؤثر در وضعیت رقابتی و نحوة ارزیابی آن در صنعت تولید الیاف مصنوعی در ایران» ، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، پاییز 1382


منبع: ماهنامه تدبیر-سال شانزدهم-شماره 164



داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
Buy cialis
جمعه 16 آذر 1397 11:02 ق.ظ

Thank you, Loads of information!

cialis sale online cialis for sale in europa order generic cialis online cialis italia gratis cialis lilly tadalafi costo in farmacia cialis cialis preise schweiz preis cialis 20mg schweiz only now cialis for sale in us cialis taglich
Buy cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 03:50 ب.ظ

You said it adequately.!
cialis generico in farmacia acheter cialis meilleur pri generic cialis at the pharmacy cialis prezzo di mercato cialis uk cialis kamagra levitra no prescription cialis cheap cialis pas cher paris miglior cialis generico compare prices cialis uk
buy tadalafil no prescription
چهارشنبه 14 آذر 1397 08:01 ب.ظ

Fine write ups. Thank you.
cialis 5 mg schweiz cialis sicuro in linea cialis para que sirve price cialis per pill cialis tablets generic cialis cialis tablets for sale cialis e hiv we like it safe cheap cialis prices on cialis 10 mg
Buy generic cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 06:01 ق.ظ

Reliable information. Thanks.
cialis purchasing cialis therapie cialis price thailand achat cialis en suisse generic cialis 20mg tablets cialis 5 mg scheda tecnica generic cialis review uk buying cialis on internet cialis for sale south africa we recommend cialis info
buy cialis online safely
سه شنبه 13 آذر 1397 06:42 ب.ظ

Perfectly voiced of course! !
we choice free trial of cialis cialis super acti cialis with 2 days delivery cialis coupons tadalafil tablets cialis daily reviews tadalafil tablets 5 mg cialis coupon printable cialis venta a domicilio cialis professional from usa
Generic cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 07:34 ق.ظ

Thanks! Helpful stuff.
cialis prezzo in linea basso brand cialis nl the best site cialis tablets preis cialis 20mg schweiz cialis name brand cheap canadian drugs generic cialis cialis 5 mg schweiz cialis reviews cialis kaufen wo cialis 5 mg para diabeticos
Buy cialis online
دوشنبه 12 آذر 1397 07:13 ق.ظ

Excellent facts. Thanks a lot.
look here cialis cheap canada 200 cialis coupon link for you cialis price prix cialis once a da comprar cialis navarr cialis flussig cialis bula we use it 50 mg cialis dose fast cialis online achat cialis en europe
buy generic cialis pills
یکشنبه 11 آذر 1397 07:08 ب.ظ

Many thanks. An abundance of forum posts!

brand cialis nl enter site very cheap cialis callus cialis for sale in europa cialis 5 mg effetti collateral cialis purchasing buy cialis online venta de cialis canada achat cialis en itali look here cialis order on line
Cialis canada
یکشنبه 11 آذر 1397 06:42 ق.ظ

You explained it wonderfully.
look here cialis cheap canada cialis generic cialis prices cialis para que sirve cialis super acti no prescription cialis cheap cilas cialis 30 day trial coupon non 5 mg cialis generici cialis prices
buy cialis online cheap
شنبه 10 آذر 1397 07:28 ب.ظ

Wow quite a lot of useful data!
we recommend cialis info cialis 50 mg soft tab cialis pas cher paris cialis bula cialis purchasing cialis online holland precios cialis peru walgreens price for cialis generic cialis pill online overnight cialis tadalafil
buy cialis us pharmacy
شنبه 10 آذر 1397 06:20 ق.ظ

Appreciate it! Lots of tips!

cialis pills boards cialis coupons comprar cialis 10 espa241a cialis kaufen bankberweisung cialis professional yohimbe cialis 05 cialis prices in england generic cialis at walmart preis cialis 20mg schweiz cialis 5mg billiger
Generic cialis
جمعه 9 آذر 1397 07:03 ب.ظ

You reported it really well.
purchase once a day cialis cialis venta a domicilio cialis daily dose generic comprar cialis navarr cialis 5 effetti collaterali cuanto cuesta cialis yaho brand cialis generic only now cialis for sale in us tarif cialis france generic cialis pill online
Online cialis
جمعه 9 آذر 1397 07:16 ق.ظ

Wonderful stuff. Many thanks.
cialis prezzo al pubblico we recommend cialis best buy overnight cialis tadalafil only now cialis 20 mg cialis generico milano cialis billig canadian drugs generic cialis cialis 20mg how does cialis work cialis 5 mg buy
Generic cialis
پنجشنبه 8 آذر 1397 08:04 ب.ظ

Truly lots of useful information!
cialis for bph tadalafil 10 mg cialis price thailand cialis online deutschland precios cialis peru dosagem ideal cialis only best offers cialis use tadalafil generic tadalafil rx cialis para comprar
Cialis prices
پنجشنبه 8 آذر 1397 08:22 ق.ظ

Awesome information. Regards!
cialis 20mg preis cf acheter du cialis a geneve cialis side effects dangers recommended site cialis kanada we choice cialis pfizer india cialis 5 mg effetti collateral fast cialis online buy cialis online cheapest we recommend cialis info buying cialis in colombia
Buy cialis online
چهارشنبه 7 آذر 1397 07:31 ب.ظ

Thanks, I like this.
price cialis wal mart pharmacy cialis pas cher paris sublingual cialis online cialis online deutschland cialis alternative cuanto cuesta cialis yaho cialis tablets australia cialis for sale brand cialis generic cialis 200 dollar savings card
buy cheap cialis coupon
چهارشنبه 7 آذر 1397 07:48 ق.ظ

You stated this perfectly!
generic cialis with dapoxetine we recommend cheapest cialis discount cialis cialis uk cialis qualitat cialis 5 effetti collaterali side effects of cialis viagra vs cialis price cialis best cialis 20mg preis cf
buy cialis without a doctor's prescription
چهارشنبه 11 مهر 1397 06:21 ق.ظ

Wow tons of excellent information!
cialis generisches kanada cialis generico milano we like it cialis soft gel canadian cialis only best offers 100mg cialis wow look it cialis mexico buy cialis sample pack cialis for daily use only best offers cialis use click here cialis daily uk
buy cialis online safely
دوشنبه 9 مهر 1397 05:07 ق.ظ

Thanks! A good amount of posts.

generic cialis safe dosage for cialis prix de cialis cialis generico in farmacia cialis name brand cheap sialis price cialis wal mart pharmacy rezeptfrei cialis apotheke cialis online deutschland acheter du cialis a geneve
canadian pharmacy viagra
یکشنبه 1 مهر 1397 06:55 ق.ظ

Nicely put, Thanks!
north west pharmacy canada north west pharmacies canada canadian pharcharmy online24 cialis from canada canadian medications by mail canadian rxlist canadian pharmacies online prescriptions prescriptions from canada without canadian pharmacy canadian pharcharmy online
eddrugsgeneric.com
چهارشنبه 28 شهریور 1397 03:41 ق.ظ

Useful write ups. Cheers.
cialis prices cialis with 2 days delivery try it no rx cialis tadalafil 20mg cialis online cialis flussig cheap cialis we like it cialis soft gel generic cialis review uk buy original cialis
viagravonline.com
پنجشنبه 15 شهریور 1397 07:27 ب.ظ

Regards. A good amount of advice!

cialis with 2 days delivery we like it cialis price cialis 30 day trial coupon cialis daily reviews only now cialis for sale in us cheap cialis cialis e hiv interactions for cialis tadalafil 5mg tarif cialis france
canadian pharmacy online 24
چهارشنبه 14 شهریور 1397 11:39 ق.ظ

Regards, Lots of info.

canadian pharmacy meds canada medication pharmacy pharmacy canadian pharmacy king are canadian online pharmacies safe canada online pharmacy canadian pharmaceuticals for usa sales canadian prescription drugstore canadian rx world pharmacy canada online pharmacies reviews
viagra 20 mg
سه شنبه 13 شهریور 1397 02:03 ب.ظ

Very good facts. Many thanks!
sildenafil generic price prices for viagra best buy for viagra how to order viagra pills buy sildenafil viagra how buy viagra online viagra uk buy how can you buy viagra online viagra without prescription generic viagra buy online
cialisvi.com
دوشنبه 12 شهریور 1397 11:30 ق.ظ

Beneficial information. Appreciate it!
cialis billig only now cialis 20 mg cialis australia org viagra vs cialis interactions for cialis tadalafil 20 mg acheter cialis kamagra generic cialis soft gels how much does a cialis cost we choice cialis pfizer india
http://cialisda.com/
یکشنبه 11 شهریور 1397 07:36 ب.ظ

Nicely put. Thank you.
we choice cialis pfizer india generic cialis pill online only best offers cialis use sublingual cialis online canada discount drugs cialis cialis generico postepay safe dosage for cialis cialis lilly tadalafi cialis prices in england ou trouver cialis sur le net
viagra or sildenafil
سه شنبه 23 مرداد 1397 07:40 ق.ظ

Perfectly voiced of course. .
where can we buy viagra order viagra usa viagra to buy uk sildenafil or viagra viagra from usa pharmacy online pharmacy viagra generic generic levitra buy viagra online uk next day delivery where to buy viagra in stores
Cheap viagra
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 08:34 ق.ظ

You actually explained this adequately.
how can i order viagra online buy viagra with no prescription buy viagra for women where can you buy viagra over the counter where to buy viagra in store buy viagra 50mg buy viagra without a prescription uk viagra buy viagra cheapest buy herbal viagra online
Cialis prices
شنبه 18 فروردین 1397 05:49 ب.ظ

Excellent facts. Thanks!
cialis online try it no rx cialis buy cialis brand cialis generic low cost cialis 20mg how much does a cialis cost cialis 100 mg 30 tablet cialis per paypa opinioni cialis generico comprar cialis navarr
Cialis pills
شنبه 4 فروردین 1397 10:45 ب.ظ

You actually said this terrifically!
callus cialis pills in singapore generic cialis 20mg uk cialis para que sirve order a sample of cialis effetti del cialis achat cialis en itali acheter cialis meilleur pri cialis generic availability click here to buy cialis
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30