تبلیغات
مدیریت - بررسی و تبیین ابعاد ساختاری و سازمانی مدیریت شهری با رویکرد اسلامی

بررسی و تبیین ابعاد ساختاری و سازمانی مدیریت شهری با رویکرد اسلامی

نویسنده :hengameh sharifi
تاریخ:دوشنبه 14 فروردین 1391-09:03 ق.ظ

مولف/مترجم: دکتر علی نجاتبخش اصفهانی

چکیده: در این تحقیق ابتدا به رویکرد علم مدیریت و نظریه‌پردازی های مختلف در آن اشاره شده و با تعریف سازمان، ساختار تخصص وظایف تئوری های سازمانی تفکیک‌های عمودی و افقی، رسمیت، تمرکز، پیچیدگی در سازمان، به ذکر سازمان های تخت و بلند پرداخته شده است. از آنجا که رویکرد کلی این بحث اسلامی می‌باشد با استفاده از منابع مختلف (ازجمله "مدیریت از منظر کتاب وسنت" نوشته سید صمصاالدین قوامی مدیریت و "نظام اداری از دیدگاه امام علی (ع)" نوشته دکتر محسن باقرالموسوی، قرآن، نهج‌البلاغه و...) به تشریح ابعاد و اجزاء فوق پرداخته و با استفاده و طرح موضوع اتحاد امارت و امامت، نحوه مدیریت شهری را با خصوصیات و ویژگی های اسلامی توصیف شده است. در همین راستا فرضیات مختلفی را پیش‌بینی و موضع آیات و روایات در آن مورد ذکر شده است. محقق در پایان به جمع بندی و نتیجه‌گیری در زمینه رویکرد اسلامی کردن مدیریت شهری پرداخته است.
مفاهیم کلیدی: ساختار سازمانی، مدیریت شهری، مدیریت اسلامی.


در این تحقیق بررسی ابعاد ساختاری و سازمانی و نرم افزاری مدیریت شهری که از مباحث اساسی مدیریت کلان کشور است پرداخته شده است. در ابتدا رویکرد های مدیریت کلاسیک و نظریه پردازی های مختلف آن را ذکر می کنم.
دکتر حسن دانایی فرد (عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس) به صورت مفصل به اجزاء ساختار سازمانی و موضوعات مرتبط با آن نظیر کلیات، تعاریف، تعریف ساختار، تعریف سازمان دهی چگونگی تخصیص وظائف، اجزاء تشکیل دهنده سازمان، پیچیدگی ها (تفکیک های عمودی و افقی) تقسیم کار، رسمیت، تمرکز و عدم تمرکز، تئوری های سازمانی، قرارداد های اجتماعی و خصوصاً موضوع استعاره سازمان ها، تولد، رشد، بلوغ افول مرگ سازمان ها پرداخته اند.
در رویکرد اول می توان به دیدگاه های سیستمی (باز و بسته) و چرخه حیات اشاره کرد و سئوال اساسی این است که چه چیزی ساختار سازمانی را تشریح می کند؟ برای پاسخ به این سئوال بایستی به استراتژی، تکنولوژی، شرائط محیطی و... پرداخته شود و در ابعاد ساختار سازمانی به تفکیک عمودی و افقی تقسیم کار، بخش بندی، اندازه سازمان و تأثیر تکنولوژی در سازمان های کوچک و بزرگ را تبیین نمود.
رویکرد دوم مدیریت اسلامی است که در کتاب "مدیریت از منظر کتاب سنت" نوشته حضرت حجه‌ الاسلام والمسلمین سید صمصام الدین قوامی مطرح شده است. ایشان از صاحب نظران حوزه ای و دانشگاهی هستند و سال هاست در رابطه با تئوری اتحاد امارت و امامت کار علمی کرده و مجموعه علمی و قابل دفاعی را تهیه کرده و محضر مراجع عظام هم ارائه و بصورت ضمنی نظر مساعد بعضی از آنان را نیز گرفته است. در زمینه ساختار و سازماندهی در فصل دهم این کتاب مفصل بحث شده است. از ویژگی های خوب این کتاب صبغه دینی و الهی داشتن آن است، چرا که از آیات، روایات، احادیث و سیره به طور جامع استفاده شده است.
منبع دوم کتاب "مدیریت و نظام اداری از دیدگاه امام علی (ع)" است که توسط دکتر محسن باقرالموسوی نوشته شده و آقای دکتر سید حسین سیدی از اعضاء هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد آن را ترجمه کرده است. در فصل های مختلف این کتاب از جمله فصل های دوم، سوم و چهارم آن به طور مفصل از احادیث و روایات استفاده شده و به موضوعاتی نظیر سازمان، فرمان بری و اطاعت از مدیریت مرکزی، ادارات محلی، امام، امیر، کارگر و... پرداخته شده است.
در این دو منبع ضمن طرح آراء و اندیشه های مختلف، مجموعه آیاتی استخراج گردیده و سعی شده است به صورت تطبیقی در زمینه های سازمان ،ساختار، سلسله مراتب، مدیریت، اتحاد امارت و امامت، هماهنگی، تمرکز و عدم تمرکز، پیچیدگی و... مباحث مفصلی را مطرح کنند.
برای تعریف سازمان، به تعاریف مختلفی که در منابع علمی از سازمان شده، استناد شده است. یعنی سازمان را گروهی متشکل از دو یا چند تن که در محیطی با ساختار منظم و از پیش تعیین شده برا ی اهداف گروهی با یکدیگر همکاری می کنند معرفی کرده است. همچنین سازمان دهی را فرآیند استفاده کردن از همه منابع موجود به طور منظم، تقسیم وظائف، پیش بینی شغل و تعیین نوع روابط کاری، سلسله مراتب سازمانی و... بیان کرده اند و ساختار سازمانی را نیز چهارچوب سازمانی و یا شاکله کار معرفی نموده است. برای نمونه همچنان که در یک ساختمان ستون ها و آهن آلات، شاکله ساختمان را تشکیل می دهند ساختار هم شاکله سازمان می باشد. این ساختار ها می توانند به صورت رسمی و غیررسمی شکل گیرند.
درسازمان ها روابط، منظم و تشکیلاتی است، لیکن ما با شرائط محیطی جدید و پیچیده ای روبرو هستیم. آقای الوین تافلر دررابطه با موج سوم و درکتابش تحت عنوان شوک آینده تئوری آشوب را مطرح می کند که در این دوران تحولات انفجار آمیز باعث از هم پاشیده شدن زندگی خصوصی و به هم ریخته شدن نظم اجتماعی شده که در شیوه های جدید زندگی محیط اجتماعی سرشار از تعارض و تحول شرایط ناپایدار وضعی را به وجودآورده که ما بایستی با توجه به این شرایط سازمان و ساختار خود را طراحی کرده و پاسخگوی اصول حکومتی خود باشیم. با توجه به اصول ساختار حکومتی، پیامبر بزرگوار اسلام(ص) مدینه را ستاد و شهرهای دیگر را صف قراردادند. سیاست های کلی، بخشنامه ها، ابلاغیه ها، اعزام ها و تصمیمات جنگی از درون مساجد به عنوان پایگاه حکومتی، طراحی و برنامه ریزی می شده است.
متأسفانه در شرایط فعلی که بایستی مساجد محور باشند، به جز اندکی از وقت برای اقامه نماز استفاده دیگری از مساجد نمی شود. وقتی خداوند متعال در سوره مبارکه اعراف در آیات 29 تا 31 گوشزد می کند که:
"قُلْ أَمَرَ رَبِّی بِالْقِسْطِ ? وَأَقِیمُوا وُجُوهَکُمْ عِندَ کُلِّ مَسْجِدٍ وَادْعُوهُ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ ?کَمَا بَدَأَکُمْ تَعُودُونَفَرِیقًا هَدَى? وَفَرِیقًا حَقَّ عَلَیْهِمُ الضَّلَالَةُ ? إِنَّهُمُ اتَّخَذُوا الشَّیَاطِینَ أَوْلِیَاءَ مِن دُونِ اللَّهِ وَیَحْسَبُونَ أَنَّهُم مُّهْتَدُونَ"
با توجه به سیره زندگی رسول خدا(ص) آیا نمی توان نتیجه گرفت که مسجد به عنوان محوریت و مرکزیت برای حکومت باشد؟ آیا موضوع اتحاد امارت و امامت هم بدین مفهوم است که در سیره نبوی و علوی استانداران و فرمانداران موظف به اقامه نماز جمعه و جماعات و اداره ولایت خویش بوده اند؟
دو شأن موازی یا طولی امارت و امامت به شکل جدا از هم وجود نداشته است. در آن زمان امام هم قاضی بوده، هم مجری و هم قانونگذار. البته قوانین متکی بر کتاب شریعت و احکامی بوده اند که توسط ائمه اطهار(ع) بیان می شده است . امیرالمومنین(ع) در عهد نامه مالک اشتر ضمن سفارشات مختلف به والی، وظایف استاندار به عنوان نماینده سیاسی حکومت مرکزی را تشریح کرده است. همچنین چگونگی اقامه نماز جماعت نیز در آیات 9 تا 11 سوره مبارکه جمعه آمده است :
"یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا نُودِیَ لِلصَّلَاةِ مِن یَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى? ذِکْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَیْعَ ?ذَ‌?لِکُمْ خَیْرٌ لَّکُمْ إِن کُنتُمْ تَعْلَمُونَ فَإِذَا قُضِیَتِ الصَّلَاةُ فَانتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِن فَضْلِ اللَّهِ وَاذْکُرُوا اللَّهَ کَثِیرًا لَّعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّوا إِلَیْهَا وَتَرَکُوکَ قَائِمًا ? قُلْ مَا عِندَ اللَّهِ خَیْرٌ مِّنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ ? وَاللَّهُ خَیْرُ الرَّازِقِینَ"
ملا حظه می کنید که امیر، حاکم، و یا امام وقتی نماز جمعه به پا می کند باید همه مردم تجارت و خرید و فروش را رها کنند و به سمت محل برگزاری نماز جمعه بشتابد. در سایر دستور العمل ها که حضرت علی(ع) چه به صورت کتبی و چه به صورت شفاهی از طرف خود به کارگزاران و نمایندگان و یا استانداران، ارسال می کردند، آنان طبق حکم حکومتی موظف بوده اندکه مسائل قضائی، اجرایی، ارتش، بیت المال، سازمان اطلاعات و مسائل اقتصادی سیاسی و فرهنگی و سایر ملزوماتی را که بایستی با آن حکومت را اداره کرد فراهم نمایند .
در مورد تقسیمات کشوری و حدود و ثغور حکمرانی، محلی، منطقه ای هم اینکه آیا حکومت بصورت مرکزی عمل می کرده و یا به صورت محلی شواهد زیادی وجود دارد. درسیره حضرت علی(ع) هردو نوع حکومت بوده است، یعنی هر دو نوع حکومت محلی و مرکزی که حضرت امیرالمؤمنین(ع) امام این حکومت بوده، وجود داشته است و گاهی با تفویض اختیار و عدم تمرکز به بعضی از افرادی که اعزام می شده اند اختیاراتی داده شده است. در همین جا اگر بخواهیم وضعیت سلسله مراتب ولایتی وحکومتی را بدانیم به آیات 58 و83 سوره مبارکه نساء توجه کنیم که می فرمایند:
"وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ ? وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى? أُولِی الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ ? وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّیْطَانَ إِلَّا قَلِیلًا"
در این آیه مبارکه ضمن بیان اخبار واصله از امورات امن و خوف از جایگاهی به عنوان اولی الامر (یعنی کسی که صاحب اختیار امر حکومتی است) و اینکه بایستی با اجازه و اذن او وظائف را انجام داد نام برده شده است. در آیات مبارکه 53 تا 57 سوره مائده دقیقاً جهت گیری فرماندهی و فرمانبری را برای ولایت حضرت پیامبر(ص) به صراحت روشن کرده است:
"إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَاةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ رَاکِعُونَ"
اگر به بررسی معانی ولایت از دیدگاه تفسیر، آیات، روایات مراجعه شود دقیقاً به حقانیت فرمایشات علامه طباطبائی پی خواهیم برد، درآنجا که نقل می کنند: "رسول خدا(ص) برهمه شئونات امت اسلامی در جهت سوق دادن آنان به سوی خدا و برای حکمرانی و فرمانروایی بر آنان و قضاوت در میانشان ولایت دارد. این ولایت در طول ولایت خداوند که ناشی از تفویض الهی است قرار دارد، یعنی چون اطاعت از او اطاعت از خداوند است در نتیجه ولایت او ولایت خدای بزرگ است و باید از او اطاعت کرد."
در نظام آفرینشی اصلی است که از مصادیق دیگر اصول مدیریتی در حکومت و مدیریت رحمانی خداوند می باشد و آن وجود هماهنگی در نظام آفرینشی است. در آیات 2 الی 4 سوره ملک خداوند می فرماید:
"الَّذِی خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا ? مَّا تَرَى? فِی خَلْقِ الرَّحْمَـ?نِ مِن تَفَاوُتٍ ? فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَى? مِن فُطُورٍ ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ کَرَّتَیْنِ یَنقَلِبْ إِلَیْکَ الْبَصَرُ خَاسِئًا وَهُوَ حَسِیرٌ"
هفت آسمان را آفرید در آفرینش اش هیچ تفاوتی نمی بینی بار دیگر نگاه کنیم آیا هیچ شکاف و خللی مشاهده می کنی، پس دوباره نگاه کن سرانجام چشمانت در جست و جوی خلل و نقصان ناکام مانده به سوی تو باز می گردد و در حالی که خسته و ناتوان است. اگر به معانی و تفاسیر مربوط به فطور مراجعه کنید ملاحظه خواهید نمود که در نظام حاکم بر جهان هستی همه چیز در جای خودش و دارای نظم خاصی است و با مشیت بالغه الهی و تدبیر خداوند رحمان در حرکت اند و هیچ گونه سستی،کجی، ناروائی و عدم هماهنگی ملاحظه نمی شود.
برای تحقق ابعاد ساختاری و سازمانی مدیریت اسلامی از این زاویه، در مدیریت شهری چند فرض را باید در نظر بگیریم و متناسب با آن فرضیات، بایستی شهرها را ساخت و از اصول و ظوابط مربوط به مدیریت اسلامی و با رویکرد دینی کردن شهر در فعالیت های مدیریتی روح معنویت و انتظارات رحمانی را دمید.
فرض اول: شهری را از صفر بنا می کنیم و هیچ گونه ساخت و سازی شروع نشده، بنابراین با توجه به مدلی که آقای مهدوی در مرکز مطالعات شهرداری تهران ارائه دادند، مشروط بر اینکه در رابطه با جذب و گزینش نیروی انسانی اصل شایسته سالاری و انتخاب امام جمعه و جماعاتی که دقیقاً ویژگی های مورد نظر امیرمؤمنان در او باشد، امکان وقوع چنین مدیریتی متصور است و باید مسجد محوری بر اساس سیره پیامبر(ص) مبنا قرار گیرد.
فرض دوم: برای شهرهایی که ساخته شده اند و خصوصاً کلان شهرهایی مثل تهران، طبیعتاً ما در مقابل وضعیت موجود قرار داریم، لذا بایستی وضع موجود شناسایی شود و پس از بررسی جامع اگر درکلیه سلسله مراتب و تصمیم گیری های وقوع مدیریت شهری فواصلی با اصول مدیریت اسلامی وجود دارد بایستی با تزریق محتوایی مدیریت اسلامی، رویکرد دینی مدیریت شهری را تقویت کرد. البته همان طور که عرض کردم براساس شرایط آشوب و تئوری موج سوم ما شرایط بسیار سختی را داریم.


نقد و بررسی:
نقد اول: ساختار یعنی داشتن روابط نسبتاً پایدار که اجزاء سیستم را شامل می شود. اینکه ما بگوئیم قانون داریم و قوای سه گانه باید از آن تبعیت کنند، ما یک دولت مرکزی داریم و نه محلی بلکه کارگزارانی برای آن بگماریم و یا اینکه تفکیک قوایی که ما در آنجا انجام داده ایم اسلامی هست یا نه؟ از طرفی امام خمینی(ره) می فرمایند قوانین جمهوری اسلامی در حکم قانون شرع است پس کار ما دینی است و باید در آن تأمل بیشتر بکنیم، پس می توانیم بگوئیم دایره نگاه اسلامی بسیار وسیع تر است و ما باید موارد کاربردی تر متناسب با زمان را گلچین کنیم.
نقد دوم: اینکه ما هم اکنون در سازمان ها مشکل داریم شاید تعبیر این باشد که به علت اینکه ساختار آن غربی و با مبانی دینی ما نمی خواند مشکل داریم. اما اینکه ما بخواهیم مسجد را به نحوی وارد ساختارهای اداری حکومت کنیم شاید این خود یک مدل و راهکاری مستقل باشد که بایستی بیشتر روی آن بحث و بررسی صورت پذیرد.
نقد سوم: ما باید اول الگوی مدیریت اسلامی خود را طراحی کنیم و بعد آن را با الگوی مدیریتی روز تطبیق دهیم. حتی اگر مبانی آن علوم غربی با مدیریت اسلامی بخواند. این کار ما را از ترس اینکه مبانی مدیریتی جهان را با قرآن مقایسه کنیم و چیزی پیدا نکنیم باز می دارد.
نقد چهارم: مبانی هستی شناسی، متدولوژی، پیش فرض ها و درجه شناخت و مطلق بودن یا نبودن را باید در بحث های خود بیاورید تا ارائه شما موفق باشد.
نقد پنجم: چون مبنای ما مبنای درستی نیست ما هنوز نتوانسته ایم حتی مدیریت اسلامی را تعریف کنیم، به جز استاد شهید مطهری که در "سخنرانی رشد" خودشان مفهوم مدیریت اسلامی را گفتند، پس ما ابتدائاً باید به مبنا ها بپردازیم.
نقد ششم: اگر بخواهیم مدل خود را با مدل غربی ها تطبیق دهیم هرگز این پیوند رخ نمی دهد و به نظر می رسد این مدلی که در طی این چند سال هیأت مروجان رهبری و مدیریت اسلامی طراحی کرده بهترین مدل است و اینکه ما بخواهیم عجله کنیم و به سرعت به تئوری پردازی روی آوریم، فکر می کنم با همان سرعت هم به زمین خواهیم خورد. پس بهتر است فعلاً آن را به عنوان یک حرکت مطرح کنیم و زود نتیجه گیری نکنیم.
دکتر نجاتبخش اصفهانی: در پاسخ به نقد اول باید اشاره کرد که در مباحث علمی و مطالعات اسلامی رویکرد ما نظریه‌پردازی است، طبیعتاً با توجه به مسئولیت‌هایی که دانشمندان و صاحب‌نظران دارند و می گویند که نظریه علمی تولید شده باید به سطحی برسد که قابل دفاع و در جهت مصالح کشور باشد، در جایگاه شورای عالی تحول اداری ساز و کارهایی که پیش‌بینی شده می‌توان تغییر ایجاد کرد. در رابطه با نقد دوم نیز مسجد محوری هم به عنوان یک مدل و راه کار مورد تأکید قرار گرفته است و نظریه پرداز همین مقصود را پیگیری کرده است.
نقد کننده سوم هم بیشتر بدنبال تولید مدل و یا الگوی قابل ارائه جهت مدیریت اسلامی است و این حرف درستی است. اما اینکه نظریه پرداز خوف آن را داشته باشد ممکن است نظریه‌اش رد شود موضع درستی نیست. بالاخره در شرایط موجود، علیرغم این گونه چالش‌ها بایستی به نظریه‌پردازی ادامه داد.
نقد چهارم هم مطلب درستی است، بایستی مدل قابل ارائه دربرگیرنده ابعاد فوق باشد.
نقد پنجم ما را تشویق می‌کند که در مرور بر ادبیات پیشین بدانیم شخصیت‌های فرهیخته و موجهی نیز زحمات زیادی کشیده و باید از مطالب آنان استفاده شود. آخرین نقد هم تذکر به صاحبان اندیشه است که در ارائه مدل اولاً تعجیل نکرده و ثانیاً مدل برخواسته از متن مکتب ارائه شود.




Analyzing and Explaining the Structural
& Organizational Dimensions of Urban Management with Islamic Approach


Ali Nejatbakhsh Esfahani) PhD., member of the board Payame Noor University(


Abstract: In this lecture, first the management approach & it’s different theorizing are addressed & by defining the organization, structure, task assignment, organizational theories, vertical & horizontal separation, formality, centralization, complexity in organization, plain & high organization are dealt with & since the discussions approach is Islamic, using different references (Administrative system from Imam Ali, view point; by M.Mosavi. & Management from view point of Islam & sonnat by S.S.GHavami., Quran, Nahjol balagheh), the above-mentioned dimensions are explaining & using the integration of Emarat & Imamat , the urban management is described by Islamic attributes & different hypothesis are predicted & the stance of verses & narration are mentioned.
Keywords: Organization, structure, urban management, Islamic approach, Imamat, Emarat.






داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
Generic cialis
جمعه 16 آذر 1397 10:03 ق.ظ

Amazing postings, Thanks a lot.
can i take cialis and ecstasy 5 mg cialis pharmacie en ligne cialis 100mg suppliers cialis australian price cialis dose 30mg cialis without a doctor's prescription enter site natural cialis safe dosage for cialis online prescriptions cialis cialis en 24 hora
buy cialis no rx
پنجشنبه 15 آذر 1397 02:55 ب.ظ

With thanks! Ample stuff!

prezzo di cialis in bulgaria cialis italia gratis generic low dose cialis cialis generico in farmacia cialis pills boards acquisto online cialis discount cialis cialis generico online cialis coupon cialis pills boards
Cialis generic
چهارشنبه 14 آذر 1397 06:57 ب.ظ

Fine tips. Appreciate it.
cialis kaufen bankberweisung precios de cialis generico comprar cialis 10 espa241a generico cialis mexico online cialis precios de cialis generico look here cialis cheap canada where to buy cialis in ontario prices on cialis 10 mg cialis with 2 days delivery
buy generic cialis pills
چهارشنبه 14 آذر 1397 05:26 ق.ظ

With thanks! Numerous info.

online cialis cialis 100 mg 30 tablet acheter cialis kamagra cialis generico in farmacia cialis for sale south africa cialis manufacturer coupon cialis 30 day trial coupon buy cialis online cheapest prix cialis once a da order a sample of cialis
buy cialis cheap
سه شنبه 13 آذر 1397 06:11 ب.ظ

You said it nicely..
cialis dosage recommendations ou acheter du cialis pas cher cialis kaufen bankberweisung cialis super acti viagra or cialis cialis coupons printable cialis kamagra levitra we recommend cialis best buy venta cialis en espaa free generic cialis
Cialis pills
سه شنبه 13 آذر 1397 06:59 ق.ظ

Kudos. Numerous info!

cialis side effects buying cialis overnight click now cialis from canada callus enter site very cheap cialis how do cialis pills work cialis 20mg low cost cialis 20mg trusted tabled cialis softabs generico cialis mexico
Buy generic cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 07:00 ب.ظ

Valuable tips. Kudos!
canada discount drugs cialis cialis daily reviews wow cialis tadalafil 100mg purchase once a day cialis cialis purchasing best generic drugs cialis cialis baratos compran uk purchase once a day cialis click now cialis from canada cialis 5 effetti collaterali
where to buy cialis online
دوشنبه 12 آذر 1397 06:39 ق.ظ

Info effectively utilized.!
cialis side effects interactions for cialis 5 mg cialis pharmacie en ligne cialis 5mg prix cialis prezzo al pubblico cialis generic canadian drugs generic cialis no prescription cialis cheap cialis online nederland comprar cialis 10 espa241a
buy cialis pills
یکشنبه 11 آذر 1397 06:31 ب.ظ

Incredible all kinds of wonderful tips!
acheter cialis kamagra deutschland cialis online the best choice cialis woman cialis preise schweiz wow cialis tadalafil 100mg the best site cialis tablets cialis prezzo in linea basso buy cialis buying cialis on internet generic cialis at walmart
Cialis canada
یکشنبه 11 آذر 1397 06:10 ق.ظ

Thanks a lot. A good amount of facts.

the best choice cialis woman cialis dosage amounts cialis generic tadalafil 20 mg cialis italia gratis cialis generique 5 mg cialis tablets viagra or cialis buy cialis online legal prescription doctor cialis
buy cialis without a doctor's prescription
شنبه 10 آذر 1397 06:54 ب.ظ

You actually stated it really well.
cialis professional yohimbe cialis en 24 hora cialis generique 5 mg cialis generique cialis side effects how to purchase cialis on line brand cialis nl how does cialis work enter site very cheap cialis cialis 30 day sample
buy cialis online us pharmacy
شنبه 10 آذر 1397 05:48 ق.ظ

Whoa all kinds of useful tips.
click here cialis daily uk achat cialis en itali acquisto online cialis can i take cialis and ecstasy generic cialis tadalafil viagra cialis levitra we choice cialis pfizer india canadian discount cialis cialis herbs cialis rezeptfrei
Buy cialis online
جمعه 9 آذر 1397 06:31 ب.ظ

Regards, I appreciate it!
canadian drugs generic cialis buying cialis overnight cialis daily reviews can i take cialis and ecstasy side effects of cialis ou trouver cialis sur le net cialis 5 mg cialis 100mg suppliers generic cialis review uk cialis generico lilly
Cialis canada
جمعه 9 آذر 1397 06:45 ق.ظ

Seriously plenty of fantastic info.
the best site cialis tablets price cialis best miglior cialis generico precios de cialis generico buy generic cialis cuanto cuesta cialis yaho opinioni cialis generico cialis dosage recommendations cialis from canada cialis per paypa
buy cheap cialis coupon
پنجشنبه 8 آذر 1397 07:30 ب.ظ

You suggested that well!
cialis authentique suisse cialis generic tadalafil buy cialis 5 mg effetti collateral deutschland cialis online cialis prezzo di mercato rezeptfrei cialis apotheke cialis super acti buy brand cialis cheap buy cialis sample pack cialis uk
buy cialis us pharmacy
پنجشنبه 8 آذر 1397 07:46 ق.ظ

Seriously plenty of valuable material!
link for you cialis price cialis daily interactions for cialis cialis coupon estudios de cialis genricos cialis for sale south africa ou trouver cialis sur le net cialis 5 mg buy cialis pills boards discount cialis
buy cheap cialis no prescription
چهارشنبه 7 آذر 1397 07:12 ق.ظ

Amazing plenty of wonderful info.
how does cialis work cialis y deporte cialis 5 mg funziona cialis italia gratis cialis cuantos mg hay generic cialis cialis 5 mg buy cialis mit grapefruitsaft chinese cialis 50 mg side effects for cialis
Cialis online
چهارشنبه 11 مهر 1397 03:38 ق.ظ

Nicely put. Thanks.
cialis prices cialis generika in deutschland kaufen cialis 05 calis tadalafil generic get cheap cialis prices for cialis 50mg weblink price cialis cialis coupon no prescription cialis cheap
Cialis online
دوشنبه 9 مهر 1397 02:48 ق.ظ

Fantastic info. Cheers!
when will generic cialis be available cialis soft tabs for sale we use it cialis online store cialis dose 30mg free generic cialis achat cialis en itali cialis tablets australia generic cialis with dapoxetine cialis uk next day how do cialis pills work
viagravipsale.com
پنجشنبه 15 شهریور 1397 05:05 ب.ظ

Kudos, Numerous forum posts.

cialis super acti legalidad de comprar cialis cialis et insomni free generic cialis enter site very cheap cialis cialis online legalidad de comprar cialis price cialis wal mart pharmacy rezeptfrei cialis apotheke buy cialis
where can you buy viagra over the counter
سه شنبه 13 شهریور 1397 12:09 ب.ظ

Whoa quite a lot of good advice!
buy viagra over the counter buy viagra cheap how to buy viagra online uk buy viagra online canada no prescription sildenafil citrate tablets buy uk viagra best place to buy viagra how to get viagra buying viagra online uk cheap viagra online usa
http://cialisvus.com/
دوشنبه 12 شهریور 1397 09:41 ق.ظ

You actually expressed it terrifically.
cialis online buying cialis on internet cialis cost american pharmacy cialis safe site to buy cialis online cialis dosage recommendations safe dosage for cialis 40 mg cialis what if i take we recommend cialis info cialis sans ordonnance
http://cialisyoues.com/
یکشنبه 11 شهریور 1397 05:57 ب.ظ

You explained it adequately.
cialis generic tadalafil buy enter site 20 mg cialis cost cialis pas cher paris tadalafil tablets cialis generic cialis qualitat cialis 100 mg 30 tablet generic for cialis cialis 5 mg effetti collateral safe dosage for cialis
buy viagra for women
سه شنبه 23 مرداد 1397 06:12 ق.ظ

Many thanks, Fantastic stuff!
buy internet viagra buy viagra 100mg how to buy real viagra where can i buy viagra pills how to get viagra with prescription cheap levitra sildenafil usa viagra no presc buy viagra mastercard viagra online prescription
http://babecolate.com/cialis-10-20-mg-picture.html
دوشنبه 22 مرداد 1397 09:52 ب.ظ

Many thanks, I enjoy it!
cialis super acti cialis 5mg billiger buy cialis online nz buy brand cialis cheap cialis prezzo al pubblico tadalafil 10 mg viagra cialis levitra dose size of cialis viagra cialis levitra viagra cialis levitra
Cialis pills
دوشنبه 7 خرداد 1397 10:02 ق.ظ

Regards, A lot of postings.

ou trouver cialis sur le net cialis generisches kanada cialis generico rx cialis para comprar cialis wir preise side effects for cialis cialis y deporte cipla cialis online acquisto online cialis generic cialis tadalafil
Generic viagra
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 04:40 ق.ظ

With thanks. I enjoy this!
cheap generic viagra online viagra to buy online can you buy viagra at walmart how can you buy viagra viagra for sale online buy price viagra buy cheap viagra canada generic viagra order canadian viagra buying real viagra online
Cialis pills
چهارشنبه 1 فروردین 1397 06:25 ب.ظ

Truly loads of valuable information!
tadalafil 5mg achat cialis en suisse cialis side effects il cialis quanto costa rezeptfrei cialis apotheke how to buy cialis online usa cialis italia gratis cialis 5 mg effetti collateral acheter du cialis a geneve when will generic cialis be available
stds testing
شنبه 13 آبان 1396 08:20 ب.ظ
هر تعطیلات آخر هفته من یک بازدید سریع از این سایت پرداخت کردم، چون من
آرزو می کنم برای لذت بردن، از آنجا که این سایت ها coniances واقعا چیزهای خنده دار خوب نیز.
best psychic mediums
چهارشنبه 10 آبان 1396 07:13 ب.ظ
روز خوب! این اولین بازدید من به وبلاگ شماست! ما یک گروه از داوطلبان هستیم و
شروع یک ابتکار جدید در یک جامعه در همان طاقچه.

وبلاگ شما به ما اطلاعات ارزشمندی برای کار بر روی داده است.
شما یک کار فوق العاده ای انجام داده اند!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30